Józef Czapski, artysta-malarz i pisarz, obrońca i opiekun pamięci o pomordowanych oficerach-kolegach na wschodzie

Wspominamy dzisiaj urodzonego dokładnie 130 lat temu Józefa Czapskiego, wybitnego artystę malarza, więźnia obozu w Starobielsku, autora wspomnień „Na nieludzkiej ziemi”, Patrona Roku 2026 ustanowionego przez Sejm RP.

Józef Czapski urodził się 3 kwietnia 1896 r. w czeskiej Pradze w rodzinie Hutten-Czapskich; studiował prawo w Petersburgu, później w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej, za co otrzymał Srebrny Krzyż Orderu Virtuti Militari. W latach 1921-24 studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, następnie tworzył w Paryżu wraz z grupą kapistów (1924-31). Po powrocie do Polski zamieszkał w Warszawie gdzie współpracował m.in. z „Głosem Plastyków” i „Wiadomościami Literackimi”. Walczył we wrześniu 1939 r.; dostał się do niewoli sowieckiej. Więziony w Starobielsku, Pawliszczew Borze i Griazowcu, należał do nielicznej grupy ocalonych. Zwolniony na mocy układu Sikorski-Majski w lipcu 1941 r. Powierzoną mu przez gen. Andersa misję odszukania „zaginionych” oficerów, kolegów z Kozielska, Starobielska i Ostaszkowa, starał się realizować na wszelkie możliwe sposoby, a o pamięć o pomordowanych walczył przez resztę swojego długiego życia.

Przeszedł szlak nadziei żołnierzy generała Andersa, przez Sowiety, Bliski Wschód i Włochy, jako m.in. szef Wydziału Propagandy i Informacji.

Po wojnie był przedstawicielem rządu RP na wychodźctwie w międzynarodowej komisji badającej zbrodnię katyńską. Współtwórca „Kultury” we Włoszech, a następnie w Paryżu. Współorganizator Kongresu Wolności Kultury w zachodnim Berlinie (1950). Swoje obrazy prezentował w wielu miastach Europy i świata.

Zmarł w Maisons-Laffitte pod Paryżem 12 stycznia 1993r. przeżywszy 96 lat.

Fot. Józef Czapski – wyk. Andrzej Rybczyński PAP