Wystawa czasowa

Streng verboten. Wielkopolska wieś w latach 1939-1945 1 lipca 2021 - 30 września 2021
Streng verboten. Wielkopolska wieś w latach 1939-1945

Z okazji 75. rocznicy zakończenia drugiej wojny światowej w 2020 r. Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie stworzyło wystawę czasową poświęconą dziejom wsi i rolnictwa wielkopolskiego w latach okupacji niemieckiej (1939-1945). Prezentowane w Muzeum Polaków Ratujących Żydów informatorium muzealne jest wersją mobilną pierwotnego projektu, a zarazem preludium do powstania projektu edukacyjnego poświęconego zagadnieniu wsi w okresie II wojny światowej.

Dzieje wsi polskiej z okresu II wojny światowej postrzegane są głównie z perspektywy losów ludności w Generalnej Guberni. Sytuacja ludności na ziemiach bezpośrednio wcielonych do III Rzeszy, tak jak Kraju Warty  – Reichsgau Wartheland obejmującym przedwojenne województwo poznańskie, część ziem wchodzących w skład województw pomorskiego, łódzkiego i warszawskiego – jest mniej zakorzeniona w powszechnej świadomości, lecz również dramatyczna. Stąd tym bardziej wybór omawianego terenu czyni z wystawy wyjątkowe opracowanie.

Funkcję Namiestnika Rzeszy w Kraju Warty, co miało niebagatelne znaczenie dla dziejów Wielkopolski w tym okresie, pełnił zagorzały nazista, pochodzący ze Środy Wielkopolskiej SS-Obergruppenführer Arthur Karl Greiser. Jego osobista niechęć i wrogość w stosunku do Polaków znalazły odzwierciedlenie w prowadzonej polityce, której głównym celem była eksterminacja bezpośrednia i pośrednia przejawiająca się w restrykcyjnym prawie w stosunku do podbitej ludności cywilnej, grabież mienia oraz wysiedlenie jak największej liczby Polaków poza granice Kraju Warty głównie do Generalnej Guberni i tym samym stworzenie przestrzeni życiowej tzw. Lebensraum dla Niemców pochodzących głównie z innych krajów Europy.

M. Pietrzak, M. Niestrawski

Powszechny terror, wprowadzanie represyjnego prawa, czy eksterminacja bezpośrednia lub pośrednia, a także pozbawienie ludności własności nieruchomej i ruchomej to trudy z którymi przyszło zmierzyć się w dniu codziennym rodzimej ludności w okresie okupacji niemieckiej.

W efekcie prowadzonej polityki antypolskiej ze wsi usunięto przedstawicieli duchowieństwa, ziemian i nauczycieli. Usunięto wszystkie osoby mogące stanowić jakiekolwiek potencjalne zagrożenie dla Niemców. Dla nazistów Kraj Warty miał być krainą niemieckich chłopów, społeczności jednolitej rasowo, duchowo i politycznie. Niemcy prowadzili politykę „germanizacji ziemi” w celu stworzenia krainy, która miała stać się spichlerzem Rzeszy. Władze niemieckie inwestowały w rolnictwo, w jego mechanizację. Sprowadzały i upowszechniały nowe rasy zwierząt gospodarskich, promowały uprawę wybranych roślin polowych i ogrodowych. Dużą wagę przywiązywano do nawożenia, melioracji oraz zalesień słabych gleb. Planowano rozbudowę sieci komunikacyjnej i poprawę warunków bytowych ludności niemieckiej w celu zahamowania jej odpływu do miast. Wbrew oczekiwaniom władz Niemcy przesiedleni do Kraju Warty nie stanowili jednolitej grupy, a ich sposób gospodarowania był bardziej zachowawczy. W wielu wypadkach prowadzili oni gospodarkę rabunkową nazywaną przez Polaków „obyczajem szarańczy”.

M. Pietrzak, M. Niestrawski

Ekspozycję podzielono na kilkanaście działów. Poruszają one m.in. temat eksterminacji ludności polskiej, wysiedleń i przesiedleń, aprowizacji, obowiązku pracy, grabieży zakładów przemysłowych oraz oporu.

Prezentowanie niniejszej tematyki w Muzeum Polaków Ratujących Żydów jest niezwykle cennym doświadczeniem pozwalającym poszerzyć perspektywę wiedzy historycznej. Dodatkowych refleksji dostarczy zestawienie z losem miejscowej ludności w ramach omawianego okresu.

Informatorium muzealne prezentowane w Markowej stanowi punkt wyjścia do wspólnej pracy badawczo-naukowej Muzeum Polaków Ratujących Żydów i Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, której głównym celem jest stworzenie projektu edukacyjnego poruszającego problem polskiej wsi podczas II wojny światowej. Obecnie polska wieś najczęściej stanowi jedynie tło we współczesnej narracji o okupacji i II wojnie światowej. Podjęte przez Muzeum Polaków Ratujących Żydów i Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego działania programotwórcze, inspirowane wystawą pt. „Streng verboten. Wielkopolska wieś w latach 1939-1945”, mają za zadanie ukazać pełny obraz polskiej wsi podczas II wojny światowej, jako nadrzędny przedmiot wspólnie opracowywanego programu edukacyjnego.


Scenariusz i koncepcja plastyczna: Małgorzata Pietrzak, dr Mariusz Niestrawski

Skip to content

Ta strona używa ciasteczek (cookies), które użytkownikom ułatwiają nawigację, a nam pozwalają doskonalić serwis. Możesz wyłączyć mechanizm obsługi cookies w swojej przeglądarce. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. more information

Ta strona używa ciasteczek (cookies), które użytkownikom ułatwiają nawigację, a nam pozwalają doskonalić serwis. Możesz wyłączyć mechanizm obsługi cookies w swojej przeglądarce. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Zamknij