Krajobraz jest nie tylko przestrzenią, w której żyjemy. Jest także zapisem historii – śladem ludzkiej obecności, pamięci, pracy i przemian, które kształtowały lokalne wspólnoty. Jak tę historię odczytywać i jaką rolę mogą w tym procesie odgrywać muzea? Temu zagadnieniu poświęcone było tegoroczne Seminarium Markowskie, które odbyło się 19 i 20 października w Markowej i Łańcucie w ramach Konferencji „Dziedzictwo i Rozwój” – Stałego Forum Muzeów i Samorządu Terytorialnego. 

 

Seminarium Markowskie jest od kilku lat miejscem rozmowy o roli muzeów w ich lokalnym i społecznym otoczeniu. Odbywa się tradycyjnie w związku z Międzynarodowym Dniem Krajobrazu, który przypada 20 października. Dzień ów Rada Europy ustanowiła z inicjatywy Polski, dla upamiętnienia podpisania Europejskiej Konwencji Krajobrazowej. 

 

Ideą Dnia Krajobrazu jest budowanie świadomości społecznej w zakresie wzorcowych praktyk względem krajobrazu, a także inspirowanie różnych podmiotów do podejmowania działań służących najwyższej jakości krajobrazów – miejskich, rolniczych czy naturalnych. Hasło tegorocznego dnia brzmi „Odkryj historię w krajobrazie!”. 

 

To szczególna okazja, by spojrzeć na krajobraz nie tylko jako przestrzeń przyrodniczą czy materialną, ale także jako zapis historii, pamięci i działalności człowieka. Muzea mogą w tym procesie pełnić ważną rolę – pomagając rozpoznawać znaczenia zapisane w miejscach, chronić dziedzictwo i budować kulturę odpowiedzialności za przestrzeń, w której żyjemy. 

 

Tegoroczne hasło Seminarium brzmiało „Odkrywajmy historię w krajobrazie Markowej i Ziemi Łańcuckiej”. Spotkanie było okazją do podsumowania doświadczeń związanych z rozwijaną w Markowej ideą „muzeum w przestrzeni” – muzeum, którego działalność nie ogranicza się do jego siedziby, ale obejmuje również miejscowość, jej mieszkańców, historię i krajobraz. Punktem odniesienia jest tu zarówno działające w Markowej od ponad czterdziestu lat muzeum społeczne; Skansen Zagroda – Muzeum Wsi Markowa, jak i doświadczenia Muzeum Polaków Ratujących Żydów oraz rozwijana od pięciu lat jego strategia. 

 

Ważnym tematem tegorocznego spotkania był społeczny wymiar działalności muzeów. Uczestnicy dyskutowali o tym, w jaki sposób muzea mogą współtworzyć przestrzeń społeczną, w szczególności obywatelską, a także o formach i metodach budowania takich przestrzeni. Doświadczenia Markowej zostały zestawione z praktyką innych muzeów
z różnych części Polski, m.in. z Wilanowa, Krakowa oraz Wielkopolski. 

 

Nowym polem refleksji było spojrzenie na powiat jako przestrzeń dziedzictwa. Podczas sesji „Powiat – wspólnota pamięci i dziedzictwa”, której gospodarzem były władze Powiatu Łańcuckiego, zaprezentowane zostały instytucje i przedsięwzięcia kulturotwórcze budujące dziedzictwo Ziemi Łańcuckiej. Była to próba spojrzenia na powiat nie tylko jako jednostkę administracyjną, ale przede wszystkim jako wspólnotę ludzi, miejsc, pamięci i doświadczeń. 

 

Seminarium Markowskie odbyło się w ramach Konferencji „Dziedzictwo i Rozwój” – Stałego Forum Muzeów i Samorządu Terytorialnego, które stanowi przestrzeń dialogu muzeów i samorządów oraz wymiany doświadczeń związanych z zarządzaniem dziedzictwem. Jednym z ważnych obszarów tej współpracy jest wzmacnianie społecznej roli muzeów i ich obecności w środowisku lokalnym. 

 

Tegoroczne spotkania w Markowej i Łańcucie były okazją do debaty nie tylko o muzeach. Traktowały także o tym, jak czytać historię zapisaną w krajobrazie, jak się o nią troszczyć i jak w oparciu o dziedzictwo tworzyć lokalną przestrzeń spotkania i wspólnotę. 

Oficjalny Plakat Dnia Krajobrazu 2026 r. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska

Seminarium Markowskie odbywa się z okazji Międzynarodowego Dnia Krajobrazu w ramach Konferencji „Dziedzictwo i Rozwój” – Stałe Forum Muzeów i Samorządu Terytorialnego”. Wydarzenie jest kolejnym punktem w cyklu obchodów 10. rocznicy otwarcia wystawy stałej i rozpoczęcia działalności Muzeum Polaków Ratujących Żydów.

***

Organizatorzy: Powiat Łańcucki, Związek Powiatów Polskich, Podkarpacka Resursa Kultury Pamięci, Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej  im. Rodziny Ulmów w Markowej, Towarzystwo Przyjaciół Markowej.

***

Informujemy, że Muzeum Polaków Ratujących Żydów będzie dokumentować w/w wydarzenie za pomocą zdjęć oraz nagrań audio-video. W związku z tym, informujemy Państwa
o przetwarzaniu danych osobowych w trakcie wydarzenia. Szczegółowe informacje dotyczące przetwarzania danych oraz przysługujących Państwu praw znajdują się w klauzuli informacyjnej i klauzuli RODO, dostępnych pod poniższym linkiem. Prosimy o zapoznanie się z tymi dokumentami.