22 października br. przypada 150. rocznica urodzin Róży Marii Czackiej – późniejszej Matki Elżbiety Czackiej, założycielki ośrodka dla niewidomych w Laskach pod Warszawą, który podczas II wojny światowej stał się bezpiecznym schronieniem dla osób uciekających przed prześladowaniami.
Matka Elżbieta Róża Czacka, urodzona 22 października 1876 w Białej Cerkwi jako Róża Maria Czacka w bogatej rodzinie hrabiów Feliksa i Zofii z Ledóchowskich.
Jej pradziadkiem był Tadeusz Czacki, twórca liceum w Krzemieńcu na Wołyniu, a stryjem kardynał Włodzimierz Czacki, dyplomata, doradca Piusa IX i Leona XIII.
Mając od dzieciństwa słaby wzrok traci go ostatecznie w wieku 22 lat. Wielką rolę w jej wychowaniu i przygotowaniu do możliwego kalectwa, jakim była utrata wzroku, odegrała jej ukochana babcia Pelagia z Sapiehów Czacka. Powiedziała ona do niej m.in. takie słowa: „Nie ma słowa nie mogę w słowniku człowieka czynu. Bierz, moje dziecko, życie tak, jak ci Bóg ściele. Bierz z trudem, z radością, z weselem, ale zawsze z zaparciem się siebie, bo wtedy będziesz silna”. Mówiła coś jeszcze: „Miej głębokie życie wewnętrzne, byś, w razie potrzeby ślepoty, umiała ją znieść”. Róża wychowana w religijnej atmosferze rodzinnego domu, uczyła się czytać na francuskiej wersji „Naśladowania Chrystusa” Tomasza a Kempis. Utrata wzroku, wstydliwa dla rodziny, wywołała szereg podróży do wybitnych specjalistów, okulistów, w wielu krajach, aż warszawski okulista Bolesław R. Gepner stwierdził dobitnie „Panienko, niech panienka nie pozwoli się wozić od jednej sławy do drugiej. Tu się absolutnie nic nie da zrobić. Trzeba zająć się niewidomymi, którymi w Polsce nikt się nie zajmuje”. Od 1908 roku podejmuje działania organizacyjne na rzecz utworzenia Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi, które powstaje formalnie w 1911 roku. Prowadzi ono małą szkołę, ochronkę i warsztaty. Wybuch wojny światowej doprowadza do oddzielenia Róży od Warszawy, w czasie pobytu w Żytomierzu (1915-18) dojrzewa jej powołanie zakonne. Po powrocie do Warszawy podejmuje działania na rzecz utworzenia nowego zgromadzenia zakonnego, które w grudniu 1918 przyjmuje nazwę Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Jednoznacznie katolicki charakter jej działań powoduje, że odchodzi z Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi część jego założycieli.
Od 1920 opiekunem duchowym Zgromadzenia zostaje ks. Władysław Korniłowicz, który w 1924 roku nadaje całości inicjatyw nazwę Triuno. Było to nawiązanie z jednej strony do Trójcy Świętej, z drugiej do jedność trzech celów pracy: wychowawczo-tyflologicznej, charytatywnej i apostolskiej, a także do współpracy niewidomych, sióstr zakonnych i świeckich. Cała działalność wychowawcza i formacyjna Matki Elżbiety Róży Czackiej opierała się na koncepcji integralnego rozwoju człowieka. Jej głównym celem było przygotowanie osób niewidomych do samodzielnego i godnego życia w społeczeństwie oraz ukształtowanie dojrzałych, pełnowartościowych chrześcijan, świadomych swojej wartości i powołania. Całość działalności była skierowana na pomoc niewidomym na ciele, a równocześnie pomoc niewidomym na duszy (niewierzącym). Działalność o charakterze ściśle religijnym szczególnie akcentowała głębokie przeżywanie liturgii (w tym m.in. śpiewu gregoriańskiego) oraz tomizm, jako filozofię i teologię oraz czerpiącą z nich duchowość.
W 1921 Matka Czacka otrzymuje w darze ziemię w podwarszawskich Laskach, które stają się stopniowo, w latach 30., główną siedzibą Towarzystwa i Zgromadzenia.
Otwartość na ludzi poszukujących sprawia, że trafiają tam również osoby o poglądach początkowo czasem dalekich od formalnie katolickich i chrześcijańskich, ale zmieniających je pod wpływem głęboko chrześcijańskiej postawy osób pracujących w Triuno. Dotyczyło to również osób pochodzeniach żydowskiego, niektóre spośród nich przyjmują chrzest, a nawet wstępują do Zgromadzenia. Szczególny wkład w działalność Zgromadzenia i Towarzystwa wniosły siostry Teresa (Zofia) Landy, Katarzyna (Zofia) Steinberg, Maria (Miriam) Wajngold – Gołębiowska oraz niewidoma s. Bonifacja Goldman. W okresie największego zagrożenia, od wiosny 1942, opuściły one Laski i ukrywały się w różnych miejscach (m.in. w Żułowie, Czernej, Lwowie, okolicach Słomnik k. Krakowa, w Bukowinie na Podhalu) w Polsce. Szczęśliwie udało się je wszystkie ocalić.
Wokół Zgromadzenia i Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi powstają nowe instytucje poszerzające zasięg oddziaływania, takie jak Biblioteka Wiedzy Religijnej, wydawnictwo i czasopismo „Verbum”, dom rekolekcyjny.
Od lat 30. do przyjaciół Lasek należał również ks. Stefan Wyszyński, który był w latach 1942-1945 nawet kapelanem ośrodka w Laskach, a do końca życia utrzymywał z nim bliskie kontakty.
Matka Elżbieta Czacka pełniła rolę przełożonej generalnej Zgromadzenia i Prezesa Towarzystwa do końca lat 40. Zmarła, w opinii świętości, 15 maja 1961 roku w Laskach i została beatyfikowana 12 września 2021 roku, wspólnie z ks. Kardynałem Stefanem Wyszyńskim. Rok 2026 został, decyzją Senatu RP, ogłoszony jej rokiem jako prekursorki polskiej tyflologii.