FESTIWAL KULTURY PAMIĘCI
„MARKOWA – OTWARTE DRZWI”
3-5 lipca 2026
W dniach od 3 do 5 lipca br. ponownie przestrzeń Markowej wypełni Festiwal Kultury Pamięci „Markowa – otwarte drzwi”.
Festiwal jest odzwierciedleniem podpisanej, działającej od pięciu lat, konfederacji muzealnej, która łączy i tworzy warunki współdziałania dwóch muzeów markowskich: Skansenu Zagroda – Muzeum Wsi Markowa oraz Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej. Podstawę działalności „konfederacji markowskiej” stanowi „Deklaracja w sprawie ustanowienia Konfederacji Muzealnej na rzecz Programu ‘Muzeum
w przestrzeni Markowej’”. Festiwal jest jednym z głównych przedsięwzięć realizowanych
w ramach Konfederacji. Jego rdzeniem i zarazem punktem kulminacyjnym jest organizowany od ponad dwóch dekad „Dzień otwartych drzwi Zagrody – Muzeum Wsi Markowa”.
Festiwal ma na celu prezentację kultury pamięci oraz edukację, którą tworzą obydwa muzea
i współpracujące z nimi liczne organizacje społeczne, artyści ludowi i rękodzielnicy. W centrum uwagi organizatorów wydarzenia jest promocja zasobów dziedzictwa wsi Markowa, a także historii i dziedzictwa Rodziny Ulmów oraz innych rodzin z Markowej, które podczas okupacji niemieckiej ratowały obywateli RP narodowości żydowskiej, oraz żydowskiej wspólnoty
w Markowej.
Symbolicznie, Festiwal otwiera także sezon turystyczny w Markowej. Poprzez bliskość rocznicy zaślubin Wiktorii z d. Niemczak i Józefa Ulmy, przypadającej na 7 lipca, która w następstwie ich beatyfikacji została ustanowiona w Kościele katolickim liturgicznym wspomnieniem Błogosławionych, Festiwal stanowi wydarzenie kultury pamięci poświęcone markowskim tradycjom życia rodzinnego. Zwraca nas to ku sferze duchowej i obrzędowej. Ukazując przykład głębi życia małżeńskiego i rodzinnego Ulmów, możemy lepiej zrozumieć znaczenie lokalnego dziedzictwa, z którego czerpali inspirację do życia i wywodzili system etyczny, w myśl którego postępowali. W ten sposób wypracowana w ich rodzinie filozofia życia sprzyjała gotowości do patrzenia na świat z perspektywy potrzeb i problemów innych ludzi oraz krzewieniu kultury miłosierdzia i solidarności.
Poprzez zmienne elementy programu Festiwalu na przestrzeni lat, wydarzenie to odnosi się do różnych wartości i treści dziedzictwa Markowej, zaświadczając o ich oryginalności oraz umożliwiając przedstawienie różnych aspektów historii Markowej. Tegoroczny Festiwal nawiązuje do obchodów 10-lecia powstania wystawy stałej i rozpoczęcia działalności Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej oraz 115. rocznicy powstania Straży Pożarnej w Markowej, ówcześnie zwanej Strażą Ogniową. Odnosząc się do polskiej historii narodowej, którą Festiwal prezentuje jako uczestnik „Dni Kultury Pamięci Pro Publico Bono”, w trakcie Podkarpackiej Resursy Kultury Pamięci będziemy dyskutować o dwóch dramatycznych wydarzeniach naszych dziejów: o Poznańskim Powstaniu – Czerwiec 1956 oraz Robotniczym Proteście Czerwca 1976. Spotkanie poświęcone tym dwóm kartom historii otwiera nową debatę programową Muzeum Polaków Ratujących Żydów, która będzie odbywać się pod hasłem: „W sprawie pracy – w sprawie człowieka”.
Rocznica 10-lecia pojawienia się w przestrzeni Markowej wystawy stałej Muzeum Polaków Ratujących Żydów jest okazją do zaprezentowania misji i programu działania tego muzeum.
Poprzez symboliczną i sugestywną bryłę budynku oraz aranżację otoczenia wpisano Muzeum
w krajobraz Markowej, ale to dopiero podpisana 5 lat temu „Deklaracja w sprawie ustanowienia Konfederacji Muzealnej na rzecz Programu ‘Muzeum w przestrzeni Markowej’” stworzyła warunki do zintegrowania tej instytucji z życiem społecznym i dziedzictwem wspólnoty wsi Markowa.
115. rocznica powstania Straży Pożarnej w Markowej, to w głównej mierze sentymentalna podróż do zdarzeń i ludzi tworzących przez te lata jej struktury. Organizacja ta miała kluczowe znaczenie dla dawnych wsi, których głównym budulcem było drewno, a otoczenie stanowiły ciągnące się łąki i lasy. Oprócz funkcji ochronnej stanowiła także serce życia kulturalnego
i społecznego, integrując lokalną społeczność i dbając o jej rozwój. Jest to również czynnik życia społecznego, ukazujący także złożoność naszej historii, w tym jego dramatycznych odsłon, zwłaszcza w czasie II wojny światowej.
Wydarzeniem inaugurującym tegoroczną edycję Festiwalu będzie nocne sympozjum Podkarpackiej Resursy Kultury Pamięci pt. „W sprawie pracy – w sprawie człowieka. Poznański Czerwiec 1956 i Radomski Czerwiec 1976”. W ramach niego, 3 lipca o godz. 19:00 w Skansenie Zagrodzie – Muzeum Wsi Markowa, dr Wojciech Baliński, historyk Muzeum Polaków Ratujących Żydów, wygłosi prelekcję pt. „Na polskiej drodze do wolności. Poznański czerwiec 1956
i wydarzenia czerwca 1976”. Poruszona tematyka stanowi odpowiedź na tegoroczną okrągłą rocznicę obu wydarzeń, które w naszych najnowszych dziejach wpisały się jako walka o wolność i godność człowieka.
Czerwiec 1956 to pierwszy masowy bunt społeczeństwa polskiego przeciw sowieckiemu panowaniu i ideologicznym rządom komunistów. Nie było przypadkiem, że zdarzył się on
w Poznaniu, mieście bogatym w samorządowe, wolnościowe tradycje. Krwawo stłumione demonstracje były bolesnym memento na dalsze lata komunistycznych rządów
i prawdopodobnie wraz z wydarzeniami węgierskimi uchroniły nas od jeszcze boleśniejszych doświadczeń.
Wydarzenia czerwca 1976 w Radomiu, Ursusie, Płocku i innych miejscach wyzwoliły odruch solidarności i doprowadziły w jego efekcie do powstania jawnej opozycji politycznej, w której zjednoczyli się ludzie dotąd sobie obcy. Były też zapowiedzią ruchu Solidarności, który doprowadził nas do wolnej Polski.
W pierwszym i drugim dniu Festiwalu odbędzie się także nocne zwiedzanie Muzeum Polaków Ratujących Żydów, które stanowi wyjątkową okazję do refleksji nad poznawaną historią
w sugestywnej i ezoterycznej wieczornej aurze. Trasa zwiedzania obejmie Muzeum Polaków Ratujących Żydów, w tym wystawę czasową, Plac Pamięci ze Ścianą Pamięci i Sad Pamięci,
a w piątek 3 lipca także Skansen Zagrodę – Muzeum Wsi Markowa z Chałupą Szylarów.
W dniu 3 lipca indywidualne przejście możliwe będzie w godzinach od 19:00 do 23:30, a o godz. 20:00 i 21:30 z przewodnikiem. „Noc w Muzeum Ulmów” będzie kontynuowana jeszcze w tych samych godzinach w kolejnym dniu – zwiedzanie z przewodnikiem odbędzie się o godz. 19:00
i 21:00.
Punktem kulminacyjnym Festiwalu będzie w dniu 5 lipca „Dzień Otwartych Drzwi Zagrody-Muzeum Wsi Markowa”. W programie przewidziano pokazy ginących zawodów, degustację tradycyjnych potraw, występy lokalnych zespołów, zabawę taneczną pod gwiazdami oraz prezentację Muzeum Pożarnictwa, a także spotkanie z przedstawicielami Ochotniczej Straży Pożarnej w Markowej.
***
FESTIWAL KULTURY PAMIĘCI „MARKOWA – OTWARTE DRZWI”
Dzień Otwartych Drzwi Muzeum Ulmów
„Noc w Muzeum Ulmów”
Skansen Zagroda – Muzeum Wsi Markowa
3 lipca 2026
19.00 | Podkarpacka Resursa Kultury Pamięci „W sprawie pracy – w sprawie człowieka. Poznański Czerwiec 1956 i Radomski Czerwiec 1976” – wykład „Na polskiej drodze do wolności. Poznański czerwiec 1956 i wydarzenia czerwca 1976” dra Wojciecha Balińskiego
Muzeum Polaków Ratujących Żydów
3 lipca 2026
od godz. 19.00 do godz. 23.30 | zwiedzanie indywidualne
20.00 i 21:30 | zwiedzanie z przewodnikiem
4 lipca 2026
od godz. 19.00 do godz. 23.30 | zwiedzanie indywidualne
19.00 i 21.00 | zwiedzanie z przewodnikiem
Dzień Otwartych Drzwi Zagrody-Muzeum Wsi Markowa
Skansen Zagroda – Muzeum Wsi Markowa
5 lipca 2026, od godz. 14.00 | pokazy ginących zawodów, degustacja tradycyjnych potraw, występy lokalnych zespołów, zabawa taneczna pod gwiazdami oraz prezentacja Muzeum Pożarnictwa i spotkanie z przedstawicielami Ochotniczej Straży Pożarnej w Markowej
***
Organizatorami Festiwalu Kultury Pamięci – „Markowa Otwarte Drzwi” są Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej oraz Towarzystwo Przyjaciół Markowej. Wydarzenie odbywa się we współorganizacji z Podkarpacką Resursą Kultury Pamięci.
***
Tegoroczny Festiwal odbywa się w ramach programu „Muzeum w przestrzeni”, a tegoroczna edycja wpisuje się w obchody 10-lecia powstania wystawy stałej Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów oraz w program Muzeum Ulmów Communicatio.
***
Współfinansowanie zadania „Targ Markowski wraz z obchodami 10-lecia otwarcia wystawy stałej Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów
w Markowej” w ramach działania „Festiwal Kultury Pamięci – Markowa Otwarte Drzwi – Obchody 10-lecia powstania wystawy stałej Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej” ze środków budżetu Województwa Podkarpackiego
***
***
Informujemy, że Muzeum Polaków Ratujących Żydów będzie dokumentować w/w wydarzenie za pomocą zdjęć oraz nagrań audio-video. W związku z tym, informujemy Państwa o przetwarzaniu danych osobowych w trakcie wydarzenia. Szczegółowe informacje dotyczące przetwarzania danych oraz przysługujących Państwu praw znajdują się w klauzuli informacyjnej i klauzuli RODO, dostępnych pod poniższym linkiem. Prosimy o zapoznanie się z tymi dokumentami.