28 maja br. mija 20 lat od historycznej wizyty papieża Benedykta XVI w Oświęcimiu, podczas której odwiedził były niemiecki obóz zagłady Auschwitz – Birkenau oraz Centrum Dialogu i Modlitwy, gdzie m.in. spotkał się z przedstawicielami Akademii Oświęcimskiej.
Z tej okazji Polskie Towarzystwo Naukowe – Akademia Sprawiedliwych – wspólnie z Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas Ii wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej, Uniwersytetem Papieskim Jana Pawła II w Krakowie oraz oświęcimskim Centrum Dialogu i Modlitwy – organizuje sympozjum pn. „Auschwitz – oczyszczanie pamięci”. Odbędzie się ono 26 i 27 maja br. w Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu jako kontynuacja cyklu programowego „Dialog w sprawie człowieka”, zapoczątkowanego na początku maja w Rzymie, podczas sympozjum zorganizowanego z okazji 40. rocznicy historycznego spotkania papieża Jana Pawła II ze wspólnotą żydowską w Synagodze Większej w Rzymie.
Tematem debaty naukowej z udziałem uczestników seminarium Akademii Sprawiedliwych stanie się dziedzictwo Kościoła i chrześcijaństwa, a ściślej dziedzictwo myśli, nauki społecznej i dyplomacji poświęconej prawom człowieka. W szczególny sposób wyraża się ono we współpracy dwóch papieży, których połączyła zarówno troska o Kościół, jak i głęboka więź duchowa i intelektualna, a także wspólnota losu wynikająca z osobistych doświadczeń wzrastania w świecie ogarniętym wydarzeniami II wojny światowej, w konsekwencji zaś obciążonym spuścizną zniszczeń, jakie wywołała ona zwłaszcza w sferze moralnej i szerzej kulturowej. Z tego punktu widzenia Auschwitz pozostaje ponadczasowym, globalnym i trwałym znakiem wojny, ale także niezmiennym wyzwaniem dla świata, obecnych i przyszłych pokoleń. To właśnie na gruncie tej tragicznej historii i pod znakiem Auschwitz doszło do ponadczasowego porozumienia Karola Wojtyły – papieża Jana Pawła II i Józefa Ratzingera – papieża Benedykta XVI.
Wspomnienie wizyty papieża Benedykta XVI w Oświęcimiu 28 maja 2006 roku, jego gest i wygłoszone wtedy orędzie z jednej strony, a dorobek Akademii Oświęcimskiej i doświadczenie jej współpracy w tym dziele z papieżem Benedyktem XVI z drugiej stanowi dobrą okazję do refleksji historycznej i spojrzenia – także w świetle obecnej sytuacji międzynarodowej – na oryginalny dorobek i dziedzictwo myśli, religii, kultury i polityki. Wizyta papieża z Niemiec w Oświęcimiu miała też wymiar osobisty: była świadectwem pamięci, odpowiedzialności i duchowego zmagania z historią narodu, z którego się wywodził, oraz z tragedią II wojny światowej, której symbolem pozostaje Auschwitz.
Niemal po dwudziestu latach od tamtych wydarzeń uczestnicy sympozjum podejmą próbę ponownego odczytania tego przesłania – zarówno w kontekście nauczania Benedykta XVI, jak i ciągłości tego nauczania z dziedzictwem św. Jana Pawła II. Szczególnym punktem odniesienia będzie także idea rozwoju Oświęcimia jako międzynarodowego centrum praw człowieka, miasta pamięci o tragicznej spuściźnie Auschwitz, ale również przestrzeni dialogu, jako wspólnoty mieszkańców kształtującej swój rozwój w poczuciu odpowiedzialności za pamięć o II wojnie światowej i podejmującej działania na rzecz pokoju oraz praw człowieka.
Oświęcimskie spotkania członków i współpracowników Akademii Sprawiedliwych odbywają się w następstwie działań podjętych na początku maja br. w Rzymie, mających na celu utworzenie nowego programu naukowego i edukacyjnego pn. „Dialog w sprawie człowieka”. Ważny kontekst obecnego sympozjum stanowi dorobek Akademii Oświęcimskiej. To forum pracy naukowej i dialogu w latach 2004-2016 pod patronatem ks. kardynała Franciszka Macharskiego i z jego osobistym zaangażowaniem.
Podczas wizyty Benedykta XVI w Oświęcimiu, na terenie Centrum Dialogu i Modlitwy, przedstawiciele Akademii Oświęcimskiej – w tym Stefan Wilkanowicz, laureat Oświęcimskiej Nagrody Praw Człowieka im. Jana Pawła II – przekazali papieżowi memoriał Akademii Oświęcimskiej będący rezultatem wspólnej refleksji nad znaczeniem Auschwitz dla współczesnego świata, opracowany specjalnie z tej okazji. W zasadniczym zakresie współgra on z treścią przesłania papieskiego ukierunkowanego na potrzebę „oczyszczania pamięci”.
W rozmowie z portalem wp.pl – jeszcze przed przekazaniem dokumentu Ojcu Świętemu – kardynał Macharski mówił, że jest to próba stanięcia na takiej pozycji, z której widać jasno, że nawet w tym nieszczęściu, jakim znalazł się Auschwitz, można – a my mówimy, że trzeba – stanąć w takim miejscu, by nie móc o tym zapomnieć i nie dopuścić do powtórki. To sprawa nie ideologii, lecz człowieka. Musimy bronić człowieka.
Z tego powodu Auschwitz pozostaje znakiem nie tylko przypominającym o tragedii II wojny światowej, w tym w szczególności o Holocauście, ale również wzywającym do „oczyszczania pamięci”, to znaczy takiego jej przeżywania, które wiedzie ku pojednaniu i które – za Janem Pawłem II – wskazuje na imperatyw odpowiedzialności „za sprawy człowieka”.
Organizatorzy sympozjum pn. „Auschwitz – oczyszczanie pamięci”, będącego kontynuacją cyklu programowego „Dialog w sprawie człowieka”, chcą także zwrócić uwagę na szczególną rolę Fundacji Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu, której twórcą był ks. kardynał Franciszek Macharski. Więcej informacji o programie „Dialog w sprawie człowieka” można znaleźć na stronie Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej: https://muzeumulmow.pl/pl/aktualnosci/dialog-w-sprawie-czlowiekamiedzynarodowe-sympozjum-akademii-sprawiedliwych/.