W Markowej zakończono cykliczne wydarzenie muzealne organizowane w okresie Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku pod nazwą „Choinka dla Ulmów”.

„Choinka dla Ulmów” to przedsięwzięcie edukacyjne i promocyjne odnoszące się do dziedzictwa Markowej – wsi, która zapisała się na kartach historii humanitarną postawą wielu rodzin, które podczas II wojny światowej niosły pomoc skazanym na Holocaust Żydom, ale także wypędzonym i uchodźcom z terenów Wielkopolski i Wołynia. Męczeńska śmierć jednej z tych rodzin, Rodziny Józefa i Wiktorii Ulmów, stanowi najważniejsze przesłanie dziedzictwa Markowej. Stała się motywem dla kultury pamięci zarówno Chrześcijan, jak i Żydów. Historia ta ożywia refleksję etyczną i rodzi pytania o kulturowe źródła moralności, którą kierowali się Sprawiedliwi z Markowej. Są nimi wiara religijna oraz chrześcijański system wartości i tradycja, według których Markowianie żyli na co dzień i organizowali swoje życie społeczne.

Dlatego czas świąt Bożego Narodzenia stanowi szczególną okazję, aby uwagę publiczności muzealnej i opinii publicznej skierować na obrzędy i tradycje, poprzez które kolejne pokolenia Markowian kultywowały wartości i normy życia społecznego, i które ukształtowały ich tożsamość jako wspólnoty.

„Choinka dla Ulmów” staje się swego rodzaju „medium”, które umożliwia wszystkim zaangażowanym w nie osobom – w różnym wieku, o różnych kompetencjach i zainteresowaniach – zaangażować się osobiście w tworzenie przekazu o własnym dziedzictwie. Pozwala afirmować je i zaprezentować swoją tożsamość, zarówno względem członków własnej wspólnoty, i szerzej – względem osób i społeczności zainteresowanych dziedzictwem Markowej. To zainteresowanie wzrasta z roku na rok – zwłaszcza w kontekście ożywienia pamięci o historii życia i męczeńskiej śmierci Rodziny Ulmów.

„Choinka dla Ulmów” angażuje każdorazowo uczniów ze Szkoły Podstawowej imienia Błogosławionej Rodziny Ulmów oraz markowskich artystów ludowych. Biorą oni wspólnie udział w przygotowaniu ozdób choinkowych – w ramach warsztatów edukacyjnych opartych na tradycyjnym rękodziele. Służą one następnie przyozdobieniu choinki w Muzeum Polaków Ratujących Żydów. W tym roku po raz pierwszy odbyły się także warsztaty śpiewu tradycyjnego poświęcone nauce pieśni bożonarodzeniowych – kolęd i pastorałek. Uczniowie wysłuchali opowieści o rodzimych tradycjach i obrzędach świątecznych, i uczyli się tych pieśni, śpiewając je z Panią Heleną Szpytmą – najwybitniejszą pieśniarką markowską, która w Markowej pełni rolę społecznego kustosza pieśni i tradycji muzycznych.

Zgodnie z polską tradycją – w znaczeniu społecznym, bo nie ściśle religijnym, czyli liturgicznym – okres kultywowanej pamięci o Bożym Narodzeniu trwa do 2 lutego, a więc do dnia, w którym Kościół katolicki obchodzi Święto Ofiarowania Pańskiego. Święto to w tradycji ludowej określane jest świętem Matki Boskiej Gromnicznej. Tego dnia w Muzeum Polaków Ratujących Żydów zamykamy także ścieżkę edukacyjną „Choinka dla Ulmów”.

Jest to kolejna okazja, by towarzysząc obchodom święta Matki Boskiej Gromnicznej w parafii w Markowej, uświadomić sobie w jaki sposób kultura religijna i pobożność ludowa – poprzez przekaz pokoleń – wpłynęły na pogląd o świecie i etykę życia społecznego Markowian. W tym dziedzictwie wychowali się także Wiktoria i Józef Ulmowie. W nim zaczęli wychowywać swoje dzieci. To dziedzictwo jest niezmiennie żywe wśród mieszkańców wsi i jest w niej kultywowane, zarówno w sensie religijnym, jak i ogólnospołecznym – w tworzonej w Markowej kulturze pamięci. Dlatego organizatorami ścieżki edukacyjnej „Choinka dla Ulmów” są wspólnie z Muzeum Polaków Ratujących Żydów, Towarzystwo Przyjaciół Markowej, Podkarpacka Resursa Kultury Pamięci oraz Szkoła Podstawowa im. Błogosławionej Rodziny Ulmów w Markowej.