28 maja mija 20 lat od historycznej wizyty papieża Benedykta XVI w Oświęcimiu. Rocznicy tej poświęcone było sympozjum Akademii Sprawiedliwych pn. „Auschwitz – oczyszczanie pamięci”, które odbyło się 26 i 27 maja br. w Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu.
Wydarzenie zostało zorganizowane przez Polskie Towarzystwo Naukowe – Akademię Sprawiedliwych we współpracy z Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej, Uniwersytetem Papieskim Jana Pawła II w Krakowie oraz oświęcimskim Centrum Dialogu i Modlitwy. Sympozjum odbywało się w ramach programu „Dialog w sprawie człowieka”, zapoczątkowanego na początku maja w Rzymie, podczas obchodów 40. rocznicy spotkania św. Jana Pawła II ze wspólnotą żydowską w Synagodze Większej.
Sympozjum zainaugurowano w południe 26 maja sesją otwartą dla publiczności, w której udział wzięli członkowie, współpracownicy i sympatycy Akademii Sprawiedliwych, przedstawiciele organizacji społecznych i instytucji edukacyjnych współpracujących z Centrum Dialogu i Modlitwy oraz uczniowie I Liceum Ogólnokształcącego im. ks. Stanisława Konarskiego w Oświęcimiu. Zgromadzeni wysłuchali dokumentalnego nagrania wystąpienia papieża Benedykta XVI na terenie byłego obozu Auschwitz, komentarza do tego wystąpienia autorstwa ks. prof. Roberta Woźniaka, teologa i filozofa z Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II oraz wykładu na temat pielgrzymki i homilii wygłoszonej na terenie byłego obozu Auschwitz 7 czerwca 1979 roku przez papieża Jana Pawła II, który wygłosił prof. Paweł Skibiński, historyk, wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego. Sesji przewodniczył ks. prof. Robert Tyrała, rektor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Naukowego – Akademia Sprawiedliwych.
Następnie rozpoczęła się część seminaryjna, w której obok członków Akademii Sprawiedliwych wzięli udział także autorzy Memoriału Akademii Oświęcimskiej, który powstał w 2006 roku z okazji wizyty papieża Benedykta XVI w Oświęcimiu.
Tematyka obrad koncentrowała się wokół znaczenia pamięci o Auschwitz, spuścizny II wojny światowej oraz refleksji nad prawami człowieka, dialogiem i odpowiedzialnością za przyszłość świata. Punktem odniesienia była wizyta Benedykta XVI w byłym niemieckim obozie Auschwitz-Birkenau w 2006 roku oraz wygłoszone wówczas przez papieża-Niemca orędzie.
W czasie sympozjum przypomniano także dorobek Akademii Oświęcimskiej – forum dialogu, pracy naukowej i edukacji, działającego w latach 2004–2016 pod patronatem ks. kard. Franciszka Macharskiego. Szczególne miejsce zajęło omówienie Memoriału Akademii Oświęcimskiej, opracowanego dwadzieścia lat temu przez przedstawicieli Akademii Oświęcimskiej i przekazanego Benedyktowi XVI podczas jego wizyty w Oświęcimiu. Dokument ten, który współtworzył m.in. Stefan Wilkanowicz, laureat Oświęcimskiej Nagrody Praw Człowieka im. Jana Pawła II, był próbą refleksji nad znaczeniem Auschwitz dla współczesnego świata. Akademia Sprawiedliwych odwołuje się do dorobku Akademii Oświęcimskiej i uznaje się za kontynuatorkę prac realizowanych i zainicjowanych w czasie jej funkcjonowania.
Kluczowym tematem sympozjum była duchowa i intelektualna więź św. Jana Pawła II i Benedykta XVI – papieży, których doświadczenia II wojny światowej wpłynęły na sposób myślenia i rozumienie odpowiedzialności za człowieka, kulturę pamięci oraz przyszłość Europy i świata.
Centralnym motywem sympozjum, nawiązującym zarówno do treści wystąpienia Benedykta XVI, jak i do treści memoriału, była misja i funkcje współczesnego miasta Oświęcimia, w którego rozwój wpisana została idea międzynarodowego centrum praw człowieka. Wyrazem tak rozumianej koncepcji rozwoju miasta i ziemi oświęcimskiej jest historia powstania i program działalności Centrum Dialogu i Modlitwy, którego twórcą był ks. kard. Franciszek Macharski. Uczestnicy sympozjum odbyli także wizytę studyjną w Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej i zapoznali się z historią jego powstania oraz realizowanym w tym miejscu programem działalności. Muzeum jest instytucją kultury samorządu województwa małopolskiego, współprowadzoną przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jest ono zarazem najmłodszą z instytucji, które – w myśl idei Benedykta XVI wypowiedzianej w czasie wystąpienia oświęcimskiego – przyczyniają się do „oczyszczania pamięci” o II wojnie światowej, a o Auschwitz w szczególności. Celem sympozjum było wznowienie debaty naukowej o potrzebie rozwijania edukacji, dialogu społecznego, międzynarodowego i międzyreligijnego, oraz dyplomacji kulturalnej wskazującej na istotną zależność, jaka występuje między kulturą pamięci tworzoną w oparciu o historię II wojny światowej a działalnością kulturotwórczą na rzecz rozwoju międzynarodowego systemu praw człowieka.
Podczas sympozjum rektor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II, ks. prof. Robert Tyrała dokonał także oficjalnego otwarcia informatorium edukacyjnego przygotowanego przez Centrum Dialogu i Modlitwy z okazji 20. rocznicy wizyty Benedykta XVI w Oświęcimiu. Bogato ilustrowana zdjęciami prezentacja planszowa przypomina przebieg tego historycznego wydarzenia, nad którego znaczeniem dla Oświęcimia, dla Kościoła i dla świata, dopiero zaczynamy się zastanawiać.
—