Rzym – miasto, w którym nieustannie historia łączy się ze współczesnością – stał się w dniach 5–7 maja br. miejscem refleksji nad jednym z najważniejszych pytań współczesności: Jak dzisiaj traktować sprawę człowieka, jego godność i prawa, zakorzeniając je w doświadczeniu i etyce? I właśnie w rzymskiej przestrzeni dziedzictwa odbyło się pierwsze międzynarodowe sympozjum Akademii Sprawiedliwych, inaugurujące zarazem program „Dialog w sprawie człowieka”.
Spotkanie zorganizowano z okazji 40. rocznicy historycznego spotkania św. Jana Pawła II z żydowską wspólnotą Rzymu. Gest ten nie tylko zmienił relacje chrześcijańsko-żydowskie, ale także nadał nowy wymiar refleksji nad prawami człowieka, ukazując ich źródła w doświadczeniu spotkania i wzajemnego uznania odmiennych kulturowych tożsamości. W tym wypadku dotyczy to również uznania wspólnego źródła wiary i kultury etycznej zawartych w Dekalogu.
Głównym punktem sympozjum był wykład prof. George’a Weigla, jednego z najwybitniejszych biografów i interpretatorów pontyfikatu papieża Jana Pawła II. Jego refleksja nad duchowymi i intelektualnymi korzeniami papieskiego dialogu z judaizmem stała się okazją do dalszych rozważań. Prof. Rocco Buttiglione, przyjaciel i wieloletni współpracownik Ojca Świętego, zaprezentował Jana Pawła II jako człowieka dialogu, a dr José Ramón Garitagoitia Equia podjął temat świadectwa i poświęcenia Rodziny Ulmów w kontekście myśli Jana Pawła II. Obydwa wystąpienia dowiodły, że dialog nie jest wyłącznie zwykłą formą komunikacji społecznej, ale przede wszystkim konkretnym zobowiązaniem wpisanym w historię i ludzkie decyzje.
Sympozjum miało charakter nie tylko naukowy. Jego integralną część stanowiło odkrywanie genius loci Rzymu zarówno w wymiarze chrześcijańskim, polskim, jak i żydowskim. Spotkania i wizyty studyjne w różnych miejscach pozwoliły uczestnikom lepiej zrozumieć kontekst historyczny i duchowy gestu Jana Pawła II. Szczególne znaczenie i wydźwięk miał wieczór w Kościele i Hospicjum św. Stanisława Biskupa Męczennika – miejscu jednoznacznie związanym z polskim dziedzictwem chrześcijańskim i narodowym, a poprzez osobę i przesłanie świętości biskupa Stanisława także z filozofią praw człowieka Karola Wojtyły. W czasie tego spotkania wybrzmiała wojtyliańska idea traktująca ład moralny zakorzeniony w tradycji jako źródło praw człowieka. Jej wyrazem pozostaje opór tyrańskiej władzy i męczeńska śmierć św. Stanisława. Właśnie w takim duchu – odwołującym się do dziedzictwa, ale jednocześnie skierowanym ku przyszłości – ma być rozwijany „Dialog w sprawie człowieka”.
Rzymskie spotkanie potwierdziło, że Akademia Sprawiedliwych – kształtowana jako towarzystwo naukowe, któremu patronuje Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej oraz Uniwersytet Papieski im. Jana Pawła II w Krakowie – kontynuuje i twórczo rozwija wcześniejsze dokonania kulturotwórcze, które w pierwszej dekadzie XXI wieku realizowano w formule seminarium naukowego i forum pracy twórczej pn. Akademia Oświęcimska. Jej patronem i czynnym uczestnikiem podejmowanych wówczas działalności był ks. Franciszek kardynał Macharski. W centrum tak rozumianej pracy twórczej od początku pozostawał człowiek czy „sprawa człowieka” – jak zwykł o tym mówić Jan Paweł II – jego godność, prawa i kultura etyczna rozumiane nie abstrakcyjnie, lecz jako konkretne świadectwa historii.
Inicjatywa „Dialog w sprawie człowieka” zapoczątkowana sympozjum w Wiecznym Mieście będzie rozwijana jako długofalowy cykl przedsięwzięć naukowych, edukacyjnych i społecznokomunikacyjnych. Jego celem jest odkrywanie historycznych źródeł kultury klasycznej i tworzenie kultury dialogu zdolnej odpowiadać na wyzwania współczesnego świata.
Sympozjum Akademii Sprawiedliwych w Rzymie zostało zorganizowane przez Polskie Towarzystwo Naukowe – Akademię Sprawiedliwych, Uniwersytet Papieski im. Jana Pawła II w Krakowie i Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej we współpracy z Kościołem i Hospicjum św. Stanisława Biskupa Męczennika oraz Papieskim Uniwersytetem Świętego Krzyża w Rzymie.