W tym dniu wojska sowieckie wtargnęły na tereny Polski, zaatakowanej dwa tygodnie wcześniej przez nazistowskie Niemcy, zajmując jej wschodnią część. Tym samym Polska została podzielona między dwa totalitaryzmy: hitlerowski i stalinowski.

W latach okupacji niemieckiej, wraz z bratem Czesławem, pomagał rodzinom Trossów i Wołkomińskich. Obaj zostali uznani za Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Organizacja  zrzesza Polaków odznaczonych medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata (od 2014 r. także ich potomków).

Helena Cwynarowa z Markowej, wraz z mężem Janem,  w 1943 r. przyjęła pod swój dach Abrahama Segala, kilkunastoletniego Żyda z Radymna, który pozostał z nimi do końca niemieckiej okupacji.

W czasie niemieckiej okupacji, w Rzeszowie, nauczycielka pomogła znajomemu Abrahamowi Heinbergowi wydostać się z getta i wyjechać na przymusowe roboty do Niemiec. Heinberg, znany później jako Roman Harte, po wojnie został filmowcem, współpracującym z wybitnymi kinematografami w kraju i za granicą.

Basia była w 1939 r. kilkunastoletnią uczennicą. Pisała swoje zapiski od 1938 r. Od momentu wybuchu wojny stawały się one coraz bardziej dramatyczne w związku z obrotem sytuacji wojennej i coraz większym zagrożeniem dla Żydów. Ostatni wpis w dzienniczku nosi datę 24 września 1939.

W czasie Holokaustu ukrywali w Rudce k. Jarosławia braci Lejzora i Rubina Bratenów.

W czasie niemieckiej okupacji uratowali w Lesku Jaffę i Natana Wolochów (Wallachów).

Jego inicjatorkami były Zofia Kossak-Szczucka i Wanda Krahelska-Filipowiczowa. Na jego fundamencie w  grudniu 1942 r. powstała Rada Pomocy Żydom „Żegota”- będąca już agendą Delegatury Rządu.

Największe getto żydowskie w Generalnym Gubernatorstwie i całej okupowanej przez nazistowskie Niemcy Europie, gromadzące do ok. 450 000 Żydów. Ostatecznie zlikwidowane w maju 1943 r.

Jedno z 6 dzieci Wiktorii i Józefa Ulmów z Markowej. Wraz z rodzeństwem, ciężarną matką oraz ojcem, a także ukrywanymi Żydami z rodzin Goldmanów, Grünfeldów i Didnerów, zamordowana przez niemieckich żandarmów 24 marca 1944 r.

W miejscowości Długie k. Sanoka ukrywała w czasie Holokaustu Ewę Margulies i Rózię Schabes.

Adwokat i sędzia, brat Gustawa, autora „Innego świata”. Podczas wojny wraz z żoną Felicją angażował się w pomoc  Żydom. Współpracował z „Żegotą”, założył konspiracyjną komórkę „Felicja”, która objęła pomocą ok. 1/5  Żydów ukrywających się w Warszawie.

Działaczka społeczna. W czasie niemieckiej okupacji, działając w „Żegocie” i współpracując z Ireną Sendlerową, ratowała dzieci żydowskie.

Aleksander Zelwerowicz oraz jego córka, Helena Zelwerowicz-Orchoń – oboje aktorzy –  ukrywali Żydów w swoim mieszkaniu w Warszawie.

Prawnik, działacz społeczny, współzałożyciel ONR. W czasie niemieckiej okupacji żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych i  Armii Krajowej. Wraz z ojcem Wojciechem współpracował z „Żegotą”. Obaj zostali odznaczeni (ojciec pośmiertnie) w 1983 r.  medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

W czasie niemieckiej okupacji Marianna Krasnodębska (z domu Jarosz) wraz z rodzicami i rodzeństwem ukrywała w miejscowości Piaski  kilkunastu Żydów. Marianna, jej bracia Aleksander i Maksymilian, oraz rodzice Anna i Ignacy, uznani zostali za Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Polski prawnik, publicysta i działacz ruchu ludowego, w latach 1940-1942 więzień Pawiaka, KL Auschwitz-Birkenau i Neuengamme, a od 1942 r. współpracownik „Żegoty”. Uznany za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

Tego dnia ok. 300 więźniom obozu zagłady w Sobiborze udało się zbrojnie wydostać do lasu. Do końca okupacji przetrwało ok. 60 z nich.

Na terenie Generalnego Gubernatorstwa wprowadzono karę śmierci dla Żydów którzy bez pozwolenia oddalali się od wyznaczonych im dzielnic oraz dla Polaków którzy udzielali pomocy Żydom.

W czasie niemieckiej okupacji uratowali Blimę Schif, ukrywając ją w swoim domu koło Dynowa.

Duchowny katolicki i działacz społeczny. Kapelan Szarych Szeregów i Armii Krajowej, współpracownik „Żegoty”.

Lekarka, anestezjolożka i specjalistka chorób krwi u dzieci, powstaniec warszawski. W czasie niemieckiej okupacji wraz z mężem Feliksem Kanabusem niosła pomoc Żydom, przeprowadzając operacje mające na celu ukrycie semickiej fizjonomii.

W czasie niemieckiej okupacji, w Cergowej k. Dukli uratowali Jeszułę i Józefa Guzików.

W Gębiczynie k. Pilzna ratowały przed zagładą Adelę Wołek, Leona i Mietka Schnepsów.

W czasie niemieckiej okupacji, w Odrzykoniu k. Krosna przyjęli pod swój dach Ciporę Katz (Reem), przedstawiając ją jako adoptowaną przez nich chrześcijańską sierotę i tym samym ratując przed zagładą.

Siostra Alfonsa, wraz z innymi sercankami z Przemyśla, uratowała 13 żydowskich dzieci.

Mieszkając podczas wojny w Rzeszowie przy ul. Krakowskiej 4, udzielała pomocy Żydom. Gdy jeden z nich został aresztowany przez Gestapo i wydał miejsce ukrywania się u Boczar, ta zbiegła do Warszawy. Zamieszkawszy tuż obok getta nadal udzielała pomocy Żydom, tym razem rodzeństwu Rozenholców. Walczyła w Powstaniu Warszawskim.

Drzewko uroczyście zasadzili Maria Kann i Władysław Bartoszewski – członkowie Rady Pomocy Żydom „Żegota” i Sprawiedliwi wśród Narodów Świata.

Mieszkające w Przeworsku małżeństwo Sołków ukrywało Jerachmiela Bergnera.

Polski emigrant we Francji, który w Paryżu – wraz z żoną Marią – niósł pomoc przedstawicielom społeczności żydowskiej. Maria i Czesław Szafrańcowie uznani zostali za Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

W niemieckim obozie zagłady w Bełżcu od marca do grudnia 1942 r. Niemcy zamordowali około 450 000 osób, przede wszystkim Żydów z Polski, ale też z Niemiec, Austrii, Czech i Słowacji.

W czasie niemieckiej okupacji Katarzyna Szyfner i jej syn Eugeniusz Szyfner z majątku w Chorzelowie k. Mielca uratowali Jankiela Hellera, Maksymiliana Grossa oraz Matyldę i Dawida Zuckerbrotów.

Polityk, publicysta, oficer kontrwywiadu Armii Krajowej, od grudnia 1942 r. w Żegocie, członek Wydziału Spraw Wewnętrznych i kierownik Referatu Żydowskiego Delegatury Rządu na Kraj.

Aktor filmowy i teatralny, śpiewak operowy i piosenkarz. W czasie Holokaustu wraz z żoną Janiną uratował w Warszawie m. in. Władysława Szpilmana.

Na pamiątkę tego dnia w 1937 r. ustanowiono święto państwowe, zakazane w czasach komunistycznych.

Zakonnica, dominikanka, która zmarła w wieku 110 lat. W czasie niemieckiej okupacji wraz z innymi dominikankami ukrywała w klasztorze w Wilnie kilkanaście osób pochodzenia żydowskiego. Uznana za Sprawiedliwą wśród Narodów Świata.

Sportowiec, piłkarz, działacz sportowy, księgarz, współwłaściciel księgarni i wydawnictwa Gebethner i Wolff, żołnierz, powstaniec warszawski, który poniósł śmierć jako jeniec, w wyniku ran odniesionych podczas Powstania Warszawskiego. Niósł pomoc m.in. rodzinie Abrahamerów, których ostatecznie zdołał ewakuować na Węgry. Uznany za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.

Lekarz chururgii, podczas wojny oranizujący operacje plastyczne niwelujące u Żydów rysy semickie. W operacjach asystowała w charakterze anestozjologa jego żona Irena. Obydwoje uczestniczyli w Powstaniu Warszawskim. Uznani za Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Polski lekarz chururgii, podczas wojny oranizujący operacje plastyczne niwelujące u Żydów rysy semickie. W operacjach asystowała w charakterze anestozjologa jego żona Irena. Obydwoje uczestniczyli w Powstaniu Warszawskim. Obydwoje też uznani za Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Niemieccy żandarmi zamordowali 4 osoby za dostarczanie żywności Żydom ukrywającym się w lesie.

Lekarka, powstaniec warszawski, dowódca kobiecego oddziału minerskiego. W czasie Holokaustu udzielała pomocy Żydom indywidualnie oraz współpracując z „Żegotą”.

Lekarz-ginekolog. Wraz z rodziną Cygan-Cyganiewiczów uratowała Żydówkę – Sarę Reis.

Od tego dnia obowiązkowe było noszenie przez Żydów na prawym rękawie ubrań opasek z Gwiazdą Dawida.

Powołana przy Delegaturze Rządu RP na Kraj „Żegota” była jedyną w całej okupowanej przez Niemcy Europie organizacją państwową utworzoną po to, by ratować Żydów.  Szacuje się, że pomoc „Żegoty” dotarła do kilkudziesięciu tysięcy osób pochodzenia żydowskiego.

Tego samego dnia, 4 grudnia 1942, w dwóch miejscowościach na Podkarpaciu Niemcy zamordowali Polaków pomagającym ukrywającym się w okolicy Żydom. W Pantalowicach zamordowano 6 osób, zaś w Hadlach Szklarskich 3 osoby.

4 grudnia 1942 r. żandarmeria niemiecka zamordowała 6 osób w Pantalowicach i 3 osoby w Handlach Szklarskich za pomoc w ukrywaniu Żydów.

Jedno z 6 dzieci Wiktorii i Józefa Ulmów z Markowej. Wraz z rodzeństwem i rodzicami, a także ukrywanymi Żydami z rodziny Goldman, Grünfeld i Didner, zamordowany przez niemieckich żandarmów 24 marca 1944 r.

Za pomoc Żydom Niemcy zabili w Ciepielowie Starym  i Rekówce (na Mazowszu) 31 Polaków, w tym 7-osobową rodzinę Kowalskich, członków rodzin Kosiorów, Obuchiewiczów i Skoczylasów.

Kilkunastu mieszkańców Świesielic (w gminie Ciepielów, na południowy wschód od Radomia) zostało zamordowanych przez niemieckich żandarmów za sprzyjanie ruchowi oporu i pomoc ukrywającym się Żydom.

Pierwszy na ziemiach polskich niemiecki obóz zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem był ośrodkiem masowej, zagłady Żydów w Kraju Warty. Jeszcze w grudniu 1941 r. zginęło tam ok. 700 Żydów otrutych spalinami samochodowymi. Szacuje się, że w czasie funkcjonowania obozu zamordowano tam od 150 000 do 350 000 ofiar.

Aktorka i pedagog. W czasie niemieckiej okupacji pomagała ukrywać się w Warszawie osobom żydowskiego pochodzenia, w tym swojemu mężowi Józefowi Orchoniowi. W r. 1979 została wraz z ojcem (wielkim aktorem Aleksandrem Zelwerowiczem) odznaczona tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

Żona Józefa Ulmy i matka 6 dzieci. Wszyscy oni zginęli z rąk niemieckich żandarmów za ukrywanie żydowskiej rodziny Goldmanów, 24 marca 1944 r.

Wiktoria Niemczak była od od 1935 r.  żoną Józefa Ulmy, potem matką ich sześciorga dzieci. Wraz z mężem i dziećmi, będąc jednocześnie w zaawansowanej ciąży, została zamordowana przez niemieckich żandarmów za ukrywanie Żydów z rodzin Goldmanów/„Szallów”, Grünfeldów i Didnerów, 24 marca 1944 r.

Poeta, eseista i tłumacz. W czasie niemieckiej okupacji wraz z żoną, Maryną, ukrywał w domu w Warszawie łącznie kilkunastu Żydów, w tym poetę Tadeusza Hollendra, nastoletniego Janka Wilka i rodzinę Tenenbaumów. Małżonkowie Zagórscy zostali uznani za Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Pojmani w łapankach dzień wcześniej Żydzi przez noc przechowywani byli w piwnicy jednego z markowskich domów. Nad ranem niemieccy żandarmi wyprowadzili wszystkich na tzw. okop, na obrzeżach Markowej i rozstrzelali łącznie ok. 30 osób.

Działaczka Organizacji Bojowej PPS, współtwórczyni Tymczasowego Komitetu Pomocy Żydom, przekształconego następnie w Radę Pomocy Żydom „Żegota”. Odznaczona medalem „Sprawiedliwi wśród Narodów Świata”.

Lekarz, profesor pediatrii. W czasie niemieckiej okupacji pracował w Rozwadowie. Często przedostawał się do getta, by leczyć zgromadzonych tam Żydów. Gdy znajomy lekarz Stanisław Matulewicz odkrył, że za pomocą pewnej niegroźnej bakterii można otrzymać pozytywny wynik testu na tyfus plamisty, Łazowski zaczął wykorzystywać szczepionkę, by symulować epidemię i tym samym trzymać Niemców z dala od lokalnej ludności. Ocalił tym samym wielu mieszkańców Rozwadowa i okolicy, w tym także wielu Żydów z pobliskiego getta.

Przebywało w nim około 24 000 Żydów.  Zostało zlikwidowane 2/3 września 1943 r.

List skierowany do zwierzchnika Kościoła katolickiego, w którym Prezydent RP na uchodźstwie prosi o interwencję w sprawie masowych mordów na Polakach i Żydach w okupowanej przez Niemców Polsce.

Jezuita, administrator sanktuarium w Żyrowicach na Polesiu. Po zajęciu tych terenów przez III Rzeszę nawoływał z ambony do pomocy Żydom i sam im pomagał. 18 grudnia 1942 został przez Niemców aresztowany, a następnie, 19 grudnia, zabity.

Związani z górami – wspinaczka była pasją zarówno Kazimiery (romanistki, tłumaczki, działaczki ruchu kobiecego) jak i jej syna Jerzego Wawrzyńca (muzykologa, pisarza i kompozytora). W czasie niemieckiej okupacji uratowali co najmniej 7 osób, ukrywając je w swoim warszawskim mieszkaniu.

Zastępca polskiego posła w Bernie, Aleksandra Ładosia, w latach 1940–1945 i najbliższy  jego współpracownik w dziele ratowania europejskich Żydów za pomocą fałszywych paszportów krajów latynoamerykańskich.

W czasie niemieckiej okupacji, wraz z żoną Barbarą Reńską, pomagał w Warszawie m.in. Annie Bajer-Dratner i Irenie Filozof. W 1973 r. Wacław Zagórski i jego żona  zostali uznani za „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”.

W czasie niemieckiej okupacji, w Przemyślu uratowała Jakuba Bergera.